یاسوج- در حالی سالانه ۱۳۰ هزار تن سیب در کهگیلویه وبویراحمد تولید می شود که سهم خرید حمایتی فقط حدود ۱۰ هزار تن بوده، شکافی که باغداران را با مشکل فروش، دلالی و زیان اقتصادی مواجه کرده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: فصل برداشت که می‌رسد، باغ‌های کهگیلویه و بویراحمد رنگ رونق می‌گیرند، شاخه‌هایی که زیر بار سیب خم شده‌اند، نوید یک سال پرمحصول را می‌دهند، اما همین فراوانی، در نبود بازار و زیرساخت، به تلخ‌ترین تجربه برای باغداران تبدیل می‌شود.
اینجا مسئله فقط تولید نیست، مسئله «سیب مازاد» است، محصولی که به جای تبدیل شدن به ثروت، به دغدغه‌ای جدی برای فروش بدل شده است.
در استانی که به‌طور میانگین سالانه حدود ۱۳۰ هزار تن سیب تولید می‌کند، انتظار می‌رود زنجیره‌ای کامل از تولید تا بازار شکل گرفته باشد، اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از این محصول، به‌ویژه سیب‌های درجه دو، سه و مازاد، با مشکل جدی فروش مواجه‌اند که اگر بازار نداشته باشد، عملاً ارزش اقتصادی خود را از دست می‌دهد.
تولید بالا، بازار ضعیف؛ آغاز یک بحران
به گفته رئیس سازمان جهاد کهگیلویه و بویراحمد با تولید ده‌ها هزار تن انواع میوه و سهم قابل توجهی از سیب درختی، یکی از مناطق مستعد باغداری در جنوب کشور محسوب می‌شود، اما همین ظرفیت، در نبود بازار مناسب، به یک چالش ساختاری تبدیل شده است.
بخش زیادی از محصولات تولیدی استان، به‌جای عرضه در بازارهای محلی، به استان‌های همجوار منتقل می‌شود، موضوعی که هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش داده و سهم سود باغداران را کاهش می‌دهد. نبود میدان فعال میوه و تره‌بار در مرکز استان، این مشکل را تشدید کرده و باعث شده باغداران عملاً به بازارهای خارج از استان وابسته شوند.
روایت باغداران؛ از رنج تولید تا فروش اجباری
علی حیدری یکی از باغداران سیب در منطقه سی‌سخت در گفت‌وگو با خبرنگار مهر می‌گوید: هزینه کارگر، کود، سم و نگهداری باغ هر سال بیشتر می‌شود، اما وقتی به فروش می‌رسیم، قیمت‌ها به‌قدری پایین است که عملاً سودی باقی نمی‌ماند.
او ادامه می‌دهد: ما مجبوریم محصول را سریع بفروشیم چون امکان نگهداری نداریم؛ همین باعث می‌شود دلال‌ها قیمت را تعیین کنند.
هادی حسینی باغدار دیگری در شهرستان بویراحمد نیز با اشاره به هزینه‌های بسته‌بندی و حمل‌ونقل می‌گوید: برای هر سبد هزینه جداگانه می‌دهیم و بعد هم کرایه سنگین برای انتقال محصول به استان‌های دیگر پرداخت می‌کنیم؛ در نهایت سودی برای ما نمی‌ماند.
وی اضافه می‌کند: اگر بازار در خود استان فعال بود، این همه هزینه اضافه نداشتیم.
معصومه موسوی یکی دیگر از تولیدکنندگان نیز به نقش واسطه‌ها اشاره کرده و می‌گوید: باغدار مجبور است محصول را به دلال بفروشد چون دسترسی مستقیم به بازار ندارد؛ این یعنی سود اصلی از جیب ما خارج می‌شود.
میدان میوه و تره برار غیرفعال؛ حلقه مفقوده بازار
در همین زمینه، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت بازار میوه استان می‌گوید: تنوع محدود محصولات باعث شده میدان میوه و تره‌بار یاسوج آن‌طور که باید فعال نباشد.
نیرومند صیادی با بیان اینکه بخش عمده تولیدات استان شامل سیب، مرکبات و میوه‌های هسته‌دار است، ادامه می‌دهد: سرمایه‌گذاران و خریداران عمده ترجیح می‌دهند محصولات مورد نیاز خود را از میدان‌های بزرگ در استان‌های دیگر تأمین کنند، چون تنوع بیشتری در آنجا وجود دارد.
وی با اشاره به وضعیت خرید سیب تصریح می‌کند: در حال حاضر، تنها بخشی از سیب تولیدی استان و آن هم به میزان محدود، توسط تعاون روستایی برای تنظیم بازار و تأمین میوه شب عید خریداری می‌شود.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد می گوید: خرید تضمینی یا توافقی می‌تواند یکی از راهکارهای حمایت از باغداران باشد، اما این موضوع نیازمند تأمین اعتبار و برنامه‌ریزی دقیق است.
وی همچنین به برنامه‌های دولت برای بهبود وضعیت اشاره کرده و می‌افزاید: تنوع‌بخشی به محصولات از طریق کاشت گونه‌های جدید مانند بلوبری و نخل در دستور کار قرار دارد.
او اضافه می‌کند: طرح‌هایی مانند پیوند و اصلاح درختان نیز برای افزایش بهره‌وری و درآمد باغداران اجرا می‌شود.
سیب مازاد؛ مسئله‌ای فراتر از تولید
اما مسئله اصلی، همچنان سیب مازاد است، محصولی که نه بازار تازه‌خوری دارد و نه صنایع تبدیلی کافی برای جذب آن وجود دارد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد هم در گفت و گو با خبرنگار مهر با اشاره به حجم تولید سیب در استان می‌گوید: سالانه حدود ۱۳۰ هزار تن سیب در استان تولید می‌شود که بخش قابل توجهی از آن نیازمند مدیریت بازار است.
رضا فرازی با اشاره به وضعیت سیب‌های غیرتازه‌خوری ادامه می‌دهد: سیب‌های درجه دو، سه و مازاد نیازمند خرید حمایتی هستند و برای این بخش، برنامه‌ریزی‌هایی انجام شده است.
وی با بیان اینکه خرید سیب با محوریت تعاون روستایی انجام می‌شود، تصریح می‌کند: در بهترین حالت، حدود ۱۰ هزار تن از این محصول در قالب خرید حمایتی یا توافقی جذب می‌شود.
رئیس جهاد کشاورزی استان با اشاره به محدودیت‌های موجود در این حوزه می‌گوید: خرید حمایتی وابسته به تأمین اعتبار و ابلاغ به‌موقع دستورالعمل‌ها است و بدون منابع مالی کافی، امکان افزایش این خریدها وجود ندارد.
وی همچنین به نقش واسطه‌ها اشاره کرده و یادآور شد: دلالی یکی از مهم‌ترین چالش‌های بازار سیب در استان است و باید با تقویت نقش تعاونی‌ها، این مشکل کاهش یابد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کهگیلویه و بویراحمد نبود صنایع تبدیلی را از دیگر موضوعات مهم در استان عنوان کرد و گفت: نبود کارخانه‌های فرآوری مانند تولید کنسانتره و آبمیوه، باعث شده بخش زیادی از سیب مازاد بدون استفاده باقی بماند و در صورت وجود چنین صنایعی، می‌توان بخش قابل توجهی از محصول را به فرآورده‌های با ارزش افزوده تبدیل کرد.
از دیگر مشکلات مطرح‌شده، محدودیت در نگهداری محصول است، بسیاری از باغداران به دلیل نبود سردخانه یا هزینه بالای نگهداری، مجبور به فروش فوری محصول خود هستند.
این موضوع باعث می‌شود عرضه در یک بازه زمانی کوتاه افزایش یافته و قیمت‌ها کاهش یابد، شرایطی که به ضرر تولیدکنندگان تمام می‌شود.
شکاف میان تولید و سیاست حمایتی
آنچه از مجموع این اظهارات و واقعیت‌های میدانی برمی‌آید، وجود یک شکاف جدی میان «تولید» و «سیاست‌های حمایتی» است، در حالی که تولید سیب در استان به حدود ۱۳۰ هزار تن می‌رسد، ظرفیت خرید حمایتی تنها بخش کوچکی از این میزان را پوشش می‌دهد.
از سوی دیگر، نبود زیرساخت‌هایی مانند میدان فعال میوه و تره‌بار، صنایع تبدیلی و شبکه توزیع کارآمد، باعث شده بخش عمده‌ای از ارزش افزوده این محصول از استان خارج شود.
در چنین شرایطی، باغداران عملاً در یک چرخه تکراری گرفتار شده‌اند، تولید بالا، فروش دشوار، قیمت پایین و سود اندک.
به نظر می‌رسد حل مشکل سیب مازاد در کهگیلویه و بویراحمد، نیازمند نگاهی فراتر از خرید حمایتی است، اگرچه این نوع خرید می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از فشار را کاهش دهد، اما در بلندمدت، بدون توسعه زیرساخت‌ها، کارایی محدودی خواهد داشت.
توسعه صنایع تبدیلی، فعال‌سازی میدان میوه و تره‌بار، ایجاد بازارهای مستقیم فروش و کاهش نقش واسطه‌ها، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند.
در غیر این صورت، هر سال با آغاز فصل برداشت، همین داستان تکرار خواهد شد که در آن، سیب‌ها فراوان‌اند، اما سهم باغداران از این فراوانی، همچنان اندک باقی می‌ماند.