تبریز-سماق و زغال‌اخته قره‌داغ با وجود ظرفیت بالای تولید با چالش خام‌فروشی و واسطه‌گری مواجه هستند و توسعه صنایع تبدیلی، عرضه مستقیم و برندسازی راهکارهای افزایش درآمد کشاورزان بشمار می‌روند.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها؛ اسد بابایی: سماق و زغال‌اخته از جمله محصولات شاخص شهرستان‌های کلیبر، خداآفرین و هوراند هستند که سال‌هاست بخشی از معیشت و اقتصاد خانوارهای روستایی منطقه را شکل داده‌اند. با این حال، نبود صنایع تبدیلی کافی، ضعف بسته‌بندی و بازاریابی، فاصله تولیدکننده تا بازار مصرف و حضور واسطه‌ها موجب شده بخش قابل توجهی از ارزش اقتصادی این محصولات خارج از چرخه تولیدکنندگان باقی بماند.
در چنین شرایطی، انتقال جشنواره‌های محصولات کشاورزی از سطح شهرستان‌ها به مرکز استان و تلاش برای شکل‌دهی به یک رویداد مشترک برای معرفی ظرفیت‌های قره‌داغ، می‌تواند نقطه آغاز مسیری تازه باشد؛ مسیری که در آن جشنواره نه یک برنامه مناسبتی، بلکه حلقه‌ای از زنجیره توسعه اقتصادی منطقه باشد.
جشنواره‌ها باید از ویترین محصولات به موتور توسعه روستاها تبدیل شوند
مدیرکل امور روستایی و عشایری استانداری آذربایجان شرقی معتقد است جشنواره‌های سماق و زغال‌اخته زمانی می‌توانند اثرگذار باشند که از معرفی صرف ظرفیت‌های بومی عبور کرده و به برندسازی، بازاریابی، مشتری‌یابی و ایجاد درآمد پایدار برای تولیدکنندگان منجر شوند.
رسول خدابخش در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت‌های متنوع شهرستان‌های آذربایجان شرقی اظهار کرد: توانمندی‌های ارزشمندی در مناطق روستایی و عشایری استان وجود دارد که هنوز به شکل شایسته معرفی نشده و در برخی موارد نیز جشنواره‌های مرتبط با آنها به صورت پراکنده برگزار شده است.
وی افزود: این ظرفیت‌ها باید ابتدا در سطح استان و سپس در سطح ملی و حتی بین‌المللی معرفی شوند، چراکه اگر استان‌ها از توانمندی‌های خود به درستی استفاده نکنند، سایر مناطق از این فرصت پیشی خواهند گرفت.
خدابخش با بیان اینکه بخش قابل توجهی از تولیدات روستایی همچنان در سطح معیشتی باقی مانده است، گفت: تولیدکنندگان در برخی مناطق با الزامات بازار، برندسازی، بسته‌بندی، بازاریابی و مشتری‌یابی آشنایی کافی ندارند و این مسئله در محصولاتی مانند سماق و زغال‌اخته بیشتر مشاهده می‌شود.
مدیرکل امور روستایی و عشایری استانداری آذربایجان شرقی تأکید کرد: هدف دولت نباید جایگزین شدن به جای تولیدکننده باشد، بلکه باید بستر لازم را فراهم کند تا خود روستاییان بتوانند محصولاتشان را برندسازی، بازاریابی و عرضه کنند.
وی با اشاره به ضرورت اقتصادی شدن جشنواره‌ها ادامه داد: جشنواره نباید تنها یک رویداد سالانه برای معرفی محصول باشد، بلکه باید مشکلات تولید، بسته‌بندی، بازاریابی و فروش در آن شناسایی و برای تکمیل حلقه‌های مفقوده زنجیره تولید برنامه‌ریزی شود.
خدابخش تصریح کرد: زمانی که سطح جشنواره‌ای از شهرستانی به ملی ارتقا می‌یابد، نتیجه و عایدی آن باید به کشاورز و تولیدکننده‌ای برسد که محصول را تولید کرده است و نباید جشنواره صرفاً به یک رویداد تشریفاتی تبدیل شود.
وی درباره نقش واسطه‌ها نیز گفت: حذف واسطه‌ها بدون ایجاد مسیر جایگزین امکان‌پذیر نیست و باید سازوکاری ایجاد شود تا تولیدکننده بتواند محصول خود را با ارزش افزوده بیشتر و به شکل مستقیم‌تر به بازار عرضه کند.
مدیرکل امور روستایی و عشایری استانداری آذربایجان شرقی همچنین انتقال دانش روز به تولیدکنندگان را ضروری دانست و افزود: کشاورزان باید اطلاعات به‌روز درباره شیوه تولید، زمان و نحوه آبیاری، برداشت و میزان مداخلات مورد نیاز در فرآیند تولید داشته باشند.
وی تأکید کرد: جشنواره‌ها می‌توانند علاوه بر معرفی محصول، به محلی برای رصد ظرفیت‌ها، انتقال تجربه و ارائه آموزش‌های مورد نیاز تولیدکنندگان تبدیل شوند.
خدابخش همچنین بر تغییر رویکرد دبیرخانه جشنواره‌ها تأکید کرد و گفت: دبیرخانه نباید صرفاً مسئول نصب بنر، آماده‌سازی غرفه و امور اجرایی باشد، بلکه باید برای برندسازی، بازاریابی، مشتری‌یابی و توسعه بازار برنامه داشته باشد.
وی از آمادگی دفتر امور روستایی و عشایری استانداری برای همکاری در این زمینه خبر داد و گفت: می‌توان از ظرفیت خدمات توسعه کسب‌وکار (BDS) برای توانمندسازی تولیدکنندگان و توسعه کسب‌وکارهای روستایی استفاده کرد.
کلیبر؛ به دنبال عبور از خام‌فروشی زغال‌اخته
فرماندار کلیبر نیز معتقد است مشکل اصلی زغال‌اخته تنها تولید نیست، بلکه حلقه‌های پس از تولید و بازاررسانی این محصول باید تقویت شود؛ موضوعی که ایجاد صنایع تبدیلی و عرضه مستقیم می‌تواند بخشی از آن را حل کند.
رضا محمدی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت مشترک شهرستان‌های کلیبر، خداآفرین و هوراند اظهار کرد: این شهرستان‌ها علاوه بر اشتراکات فرهنگی و اجتماعی، در حوزه تولیدات کشاورزی و دامی نیز ظرفیت‌های مشترک و قابل توجهی دارند و می‌توان با هم‌افزایی میان آنها، زمینه معرفی و رونق اقتصادی منطقه را فراهم کرد.
وی با اشاره به برگزاری جشنواره‌های مختلف در شهرستان‌های منطقه گفت: در سال‌های گذشته هر شهرستان به صورت جداگانه برای معرفی محصولات خود جشنواره برگزار کرده است، اما امسال تلاش شده برای نخستین بار رویدادی مشترک با محوریت محصولات شاخص منطقه در مرکز استان برگزار شود.
فرماندار کلیبر با اشاره به وجود بیش از ۳۰۰ هکتار باغ زغال‌اخته در این شهرستان افزود: سالانه حدود یک‌هزار تا یک‌هزار و ۵۰۰ تن زغال‌اخته در کلیبر برداشت می‌شود، اما باغداران در زمان عرضه محصول با مشکلات جدی در زمینه فروش و قیمت مواجه هستند.
محمدی ادامه داد: سال‌هاست در آستانه فصل برداشت، جلسات و برنامه‌ریزی‌هایی برای حمایت از کشاورزان انجام می‌شود، اما تاکنون مشکل بازار زغال‌اخته به شکل کامل حل نشده است.
وی از تلاش برای راه‌اندازی یک کارگاه صنایع تبدیلی زغال‌اخته در کلیبر خبر داد و گفت: بخشی از اقدامات انجام شده و مجوزهای لازم نیز در حال اخذ است و صندوق کارآفرینی نیز برای پرداخت تسهیلات و حمایت از این طرح اعلام آمادگی کرده است.
فرماندار کلیبر افزود: با راه‌اندازی این واحد، علاوه بر محصول تولیدی کلیبر، امکان خرید و فرآوری زغال‌اخته باغداران هوراند و خداآفرین نیز فراهم می‌شود و این اقدام می‌تواند در جلوگیری از خام‌فروشی و ایجاد ارزش افزوده برای محصول منطقه مؤثر باشد.
محمدی یکی از مشکلات اساسی باغداران را حضور واسطه‌ها عنوان کرد و گفت: در شرایط فعلی ممکن است باغدار محصول خود را حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه کند، اما همان محصول با قیمت‌هایی حدود ۱۵۰ هزار تومان به دست مصرف‌کننده برسد.
وی افزود: این اختلاف قیمت نشان می‌دهد سهم قابل توجهی از سود زنجیره فروش نصیب واسطه‌ها می‌شود، در حالی که بیشترین هزینه و زحمت تولید بر عهده باغدار است.
فرماندار کلیبر همچنین از برنامه‌ریزی برای عرضه مستقیم محصولات منطقه در تبریز خبر داد و گفت: بخشی از محصول می‌تواند به صورت مستقیم در مرکز استان عرضه و بخش دیگر برای فرآوری به واحد مربوطه تحویل شود تا محصول روی دست باغداران باقی نماند.
محمدی بر ضرورت معرفی فرآورده‌های متنوع زغال‌اخته نیز تأکید کرد و گفت: این محصول تنها یک میوه نیست و می‌توان از آن مربا، آب‌میوه، شربت، خشکبار، ترشی و لواشک تولید کرد.
وی افزود: معرفی این فرآورده‌ها می‌تواند موجب افزایش تقاضا، ایجاد ارزش افزوده و توسعه بازار شود.
فرماندار کلیبر در عین حال بر شکل‌گیری برند مشترک قره‌داغ تأکید کرد و گفت: کلیبر، خداآفرین و هوراند را نباید جدا از یکدیگر دید، بلکه این سه شهرستان بخش‌های به‌هم‌پیوسته‌ای از قره‌داغ هستند و می‌توان ظرفیت‌های مشترک آنها را در قالب یک رویداد واحد معرفی کرد.
خداآفرین؛ جشنواره باید تولیدکننده را به بازار متصل کند
فرماندار خداآفرین نیز انتقال جشنواره‌های محصولات کشاورزی به مرکز استان را فرصتی برای عبور از محدودیت بازارهای محلی و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان می‌داند.
مهدی حاتمی با اشاره به اشتراکات اقلیمی، فرهنگی، تاریخی و هویتی شهرستان‌های قره‌داغ اظهار کرد: شهرستان‌های خداآفرین، کلیبر و هوراند و دیگر شهرستان‌های منطقه دارای ظرفیت‌ها و مسائل مشترکی هستند که باید در قالب برنامه‌های منطقه‌ای دنبال شود.
وی افزود: جشنواره‌هایی که با نام شهرستان‌های مختلف برگزار می‌شوند، در واقع بخشی از ظرفیت مشترک قره‌داغ را معرفی می‌کنند و همکاری فرمانداران و دستگاه‌های اجرایی شهرستان‌های همجوار می‌تواند به تقویت این رویدادها کمک کند.
حاتمی فاصله جغرافیایی شهرستان‌ها با مرکز استان را یکی از موانع بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت جشنواره‌های محلی دانست و گفت: برای نمونه، خداآفرین حدود ۳۰۰ کیلومتر با تبریز فاصله دارد و جشنواره‌هایی که در داخل شهرستان برگزار می‌شوند عمدتاً با حضور مردم محلی، مدیران و مهمانان دعوت‌شده همراه است و ظرفیت اقتصادی آنها به بازار گسترده‌تر منتقل نمی‌شود.
وی ادامه داد: جشنواره‌های محلی تاکنون بیشتر جنبه قدردانی از کشاورزان و تولیدکنندگان داشته‌اند، در حالی که باید شرایطی فراهم شود تا تولیدکننده محصول خود را با ارزش واقعی و بدون تحمل زیان ناشی از واسطه‌گری عرضه کند.
فرماندار خداآفرین انتقال جشنواره‌ها به مرکز استان را اقدامی مؤثر در این زمینه دانست و افزود: حضور تولیدکنندگان در تبریز می‌تواند محصولات و ظرفیت‌های مناطق کمتر برخوردار را در معرض دید مصرف‌کنندگان، فعالان اقتصادی، بازار و رسانه‌ها قرار دهد.
حاتمی با اشاره به ظرفیت تولید سماق و زغال‌اخته در خداآفرین اظهار کرد: این شهرستان دارای ۲۱۷ هکتار سطح زیرکشت سماق و تولید ۴۵ تن از این محصول و همچنین ۷۰ هکتار سطح زیرکشت زغال‌اخته و تولید
منبع: مهر – آذربایجان شرقی