یاسوج – اجرای پزشک خانواده در بویراحمد با پوشش ۱۶۱ هزار شهرنشین و ۵۵ تیم سلامت، آغاز آزمونی برای کاهش هزینه و سردرگمی بیماران است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: سالهاست بخش قابل توجهی از نظام سلامت کشور در نقطهای حرکت میکند که بیمار پس از بروز بیماری، از یک مطب به مطب دیگر، از یک پزشک به پزشک دیگر و از یک مرکز درمانی به مرکز دیگر مراجعه میکند، مسیری که علاوه بر تحمیل هزینههای سنگین به خانوادهها و نظام سلامت، گاهی تشخیص بیماری را به تأخیر میاندازد و بیمار را در میان انبوهی از نسخهها، آزمایشها، ارجاعها و نوبتها سرگردان میکند.
در چنین شرایطی، «پزشک خانواده و نظام ارجاع» قرار است مسیر سلامت را از درمانمحوری به سلامتمحوری تغییر دهد، یعنی به جای اینکه نظام سلامت منتظر بیمار بماند، سلامت افراد و خانوادهها به شکل مستمر رصد شود، بیماریها در مراحل اولیه شناسایی شوند و بیمار در صورت نیاز، مسیر مشخص و از پیش تعریفشدهای برای دریافت خدمات تخصصی و فوقتخصصی داشته باشد.
بویراحمد حالا در مرکز این تحول قرار گرفته است، شهرستانی که به عنوان یکی از ۶۴ شهرستان منتخب کشور برای اجرای این برنامه انتخاب شده و قرار است اجرای آن در این منطقه، علاوه بر آزمونی برای توان نظام سلامت استان، تجربهای برای توسعه احتمالی طرح در دیگر شهرستانهای کهگیلویه و بویراحمد باشد.
منطق اصلی پزشک خانواده، تغییر نگاه از «بیماری» به «سلامت» است. در این روش، پزشک خانواده تنها پزشکی نیست که بیمار در زمان بیماری به او مراجعه کند، بلکه قرار است مسئول هدایت مسیر سلامت فرد و خانواده باشد.
هر خانوار در قالب یک پرونده الکترونیک سلامت قرار میگیرد و جمعیت مشخصی حدود سه هزار نفر تحت پوشش یک تیم سلامت شامل پزشک خانواده، مراقب سلامت، ماما و منشی قرار میگیرد، شاخصهای سلامت این جمعیت به صورت مستمر رصد میشود و مشکلات احتمالی باید پیش از آنکه به بیماریهای پیچیده و پرهزینه تبدیل شوند، شناسایی و پیگیری شوند.
این تغییر رویکرد برای بیماریهای مزمنی مانند فشار خون، دیابت و چربی خون اهمیت بیشتری دارد، بیماریهایی که در صورت تشخیص و کنترل بهموقع، میتوان از بسیاری از عوارض و هزینههای سنگین ناشی از پیشرفت آنها جلوگیری کرد.
از سوی دیگر، نظام ارجاع تلاش میکند بیمار را از مراجعه مستقیم و پراکنده به سطوح مختلف درمانی بینیاز کند، در این ساختار، پزشک خانواده نقطه آغاز مسیر درمان است و اگر بیمار به خدمات تخصصی نیاز داشته باشد، ارجاع الکترونیکی انجام میشود و حتی نوبت بیمار در سطح تخصصی برای او رزرو خواهد شد.
به این ترتیب، بیمار قرار نیست برای پیدا کردن متخصص، مرکز درمانی یا نوبت مناسب، بار دیگر مسیر پرپیچوخم درمان را به تنهایی طی کند.
بویراحمد؛ انتخابی بزرگ برای یک طرح ملی
انتخاب بویراحمد برای اجرای این برنامه از یک سو فرصت بزرگی برای نظام سلامت استان محسوب میشود و از سوی دیگر، به دلیل جمعیت قابل توجه شهرستان، اجرای طرح را به آزمونی جدی تبدیل کرده است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به آغاز رسمی اجرای برنامه در بویراحمد گفت: این شهرستان به عنوان یکی از مراکز منتخب اجرای برنامه ملی پزشک خانواده و نظام ارجاع در کشور انتخاب شده و قرار است پس از موفقیت در اجرای برنامه، تجربه آن برای سایر نقاط استان مورد استفاده قرار گیرد.
مسلم شریفی با اشاره به جمعیت شهرستان بویراحمد افزود: این شهرستان حدود ۳۳۰ هزار نفر جمعیت دارد که حدود ۱۶۲ هزار نفر از این جمعیت در شهرها و مابقی در مناطق روستایی سکونت دارند.
وی ادامه داد: در مجموع ۲۲ مرکز جامع سلامت در شهرستان بویراحمد زیر پوشش این برنامه قرار دارند که پنج مرکز آن در محدوده شهری واقع شدهاند و بر اساس جمعیت تحت پوشش، پایگاهها و تیمهای سلامت برای آنها تعریف میشود.
به گفته معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج برای جمعیت شهری بویراحمد حدود ۵۵ تیم سلامت پیشبینی شده که نزدیک به ۴۰ تیم در مرحله نخست جانمایی شدهاند.
وی تأکید کرد: در مناطقی که زیرساخت دولتی برای ارائه خدمات وجود نداشته باشد، از ظرفیت بخش خصوصی استفاده خواهد شد و با مطبها و درمانگاهها قرارداد مستقیم منعقد میشود تا خدمات بر اساس چارچوب برنامه ارائه شود.
نسخهای برای کاهش سردرگمی بیمار
شریفی یکی از مهمترین تفاوتهای این طرح با الگوی سنتی را دریافت خدمات درمانی، ایجاد یک مسیر مشخص برای بیمار عنوان کرد و گفت: در چهار ویزیت نخست پزشک خانواده، بیمار هزینهای پرداخت نمیکند و از ویزیت پنجم به بعد فرانشیز دریافت میشود.
وی افزود: اگر فرد به خدمات تخصصی نیاز داشته باشد، همانجا از طریق نظام ارجاع الکترونیک به سطح دوم معرفی میشود و نوبت او در کلینیک تخصصی رزرو خواهد شد.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج تصریح کرد: بیمار با نوبت مشخص به مرکز تخصصی مراجعه میکند و در صورت نیاز به خدمات پاراکلینیکی یا دارو، به مراکز تعیینشده ارجاع مییابد، در این مراحل نیز بخش عمده هزینه توسط بیمهها پرداخت میشود.
وی ادامه داد: اگر بیمار نیازمند خدمات بیمارستانی باشد، ارجاع به بیمارستان مشخص انجام میشود و نوبتگیری نیز از قبل صورت میگیرد.
شریفی معتقد است این فرآیند میتواند میزان سردرگمی بیمار در مسیر درمان را به شکل محسوسی کاهش دهد و دسترسی او به خدمات تخصصی و فوقتخصصی را هدفمندتر کند.
بویراحمد از مرحله آزمایش به اجرای اصلی میرسد
وی درباره وضعیت اجرای طرح نیز به خبرنگار مهر گفت: در حال حاضر برنامه در مرحله تست قرار دارد و بر اساس برنامهریزی انجامشده، تا حدود ۱۵ شهریور وارد محیط اصلی اجرا خواهد شد.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با اشاره به عملکرد اولیه طرح اظهار کرد: در رصد انجامشده از ۲۲ مرکز جامع سلامت شهرستان، نرخ کلی ارجاع به نوبتگیری حدود ۸۳ درصد بوده که شاخص قابل قبولی است.
وی با بیان اینکه بویراحمد تنها به دلیل کوچک بودن انتخاب نشده است، گفت: انتخاب مرکز استان با وجود جمعیت و تراکم بالاتر، به دلیل ظرفیت مدیریتی، دسترسی به منابع و نزدیکی دستگاههای مرتبط انجام شده و حمایت مجموعه مدیریت استان، دانشگاه علوم پزشکی، تأمین اجتماعی و بیمه سلامت میتواند اجرای برنامه را تسهیل کند.
شریفی افزود: در صورت موفقیت برنامه، تصمیم درباره گسترش آن به دیگر شهرستانهای استان در اختیار وزارت بهداشت خواهد بود و نتایج اجرای طرح در پایان سال مبنای تصمیمگیری قرار میگیرد.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج نیز معتقد است مشارکت مردم و اعتماد آنها به پزشک خانواده، یکی از الزامات موفقیت برنامه است.
شریفی گفت: در سطح نخست، علاوه بر خدمات پزشکی، باید از ظرفیت هیئت امنای مراکز و افراد اثرگذار محلی برای تبیین طرح استفاده شود تا مردم بدانند این برنامه چه تغییری در مسیر دریافت خدمات سلامت آنها ایجاد خواهد کرد.
چهار ویزیت رایگان و کاهش پرداخت از جیب
یکی از مهمترین مشوقهای پیشبینیشده برای همراه کردن مردم با این طرح، کاهش هزینههای پرداختی از جیب است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ساختار سهسطحی برنامه اظهار کرد: سطح نخست در حوزه بهداشت و پیشگیری است و پزشک خانواده و مراقبان سلامت در این سطح وظیفه دارند وضعیت سلامت افراد را به صورت مستمر رصد کنند.
سیده رقیه پناهی افزود: در صورت نیاز بیمار به خدمات تخصصی، فرد به سطح دوم که شامل کلینیکها و متخصصان است ارجاع داده میشود و اگر نیاز به بستری و خدمات فوقتخصصی وجود داشته باشد، بیمار به سطح سوم و بیمارستان ارجاع میشود.
وی ادامه داد: در ابتدای طرح، چهار ویزیت نخست پزشک خانواده رایگان است و در سطح دوم نیز بیمار تنها ۱۵ درصد تعرفه دولتی را پرداخت میکند و در صورت نیاز به بستری در سطح سوم نیز خدمات بستری رایگان خواهد بود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج تأکید کرد: هدف اصلی این است که مسیر سلامت بیمار از ابتدا تا رسیدن به نتیجه، یعنی سلامتی، تحت رصد پزشک خانواده قرار داشته باشد.
از پزشک خانواده تا متخصص؛ یک پرونده و یک مسیر
وی با بیان اینکه در مدل جدید، پزشک خانواده قرار نیست تنها نسخه بنویسد و بیمار را راهی مرکز بعدی کند، بلکه باید مسیر درمان را مدیریت کند، یادآور شد: پزشک خانواده در سطح اول، علاوه بر ارائه خدمات، مسیر درمان بیمار را راهبری میکند؛ در صورت نیاز به ارجاع، نوبت بیمار را دریافت میکند و اطلاعات و بازخورد پزشک متخصص نیز به پزشک خانواده بازمیگردد.
پناهی افزود: در مرحله نخست، قرارداد با پزشکان متخصص در هشت رشته تخصصی منعقد شده و بیمارانی که از مسیر پزشک خانواده نیازمند خدمات تخصصی باشند، بر اساس نیاز خود به متخصص مربوطه ارجاع میشوند.
وی گفت: اگر بیمار نیازمند خدمات سرپایی، پاراکلینیکی، ویزیت و دارو باشد، ۱۵ درصد هزینه را پرداخت میکند و در صورت نیاز به بستری در سطح سوم، خدمات بستری به صورت رایگان ارائه خواهد شد.
سلامت؛ مسئلهای فراتر از درمان
رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، فلسفه اصلی اجرای این برنامه را حرکت از درمانمحوری به پیشگیریمحوری عنوان کرد.
وی گفت: اگر طرح به شکل موفق اجرا شود، نظام سلامت از روشهای سنتی درمانمحور به سمت روشی حرکت میکند که تمرکز آن بر پیشگیری است.
پناهی افزود: در این مدل، بیماریهای مزمن مانند فشار خون و دیابت باید پیش از تبدیل شدن به بیماریهای صعبالعلاج کنترل شوند و مراقبان سلامت و پزشکان خانواده نقش اصلی را در این زمینه بر عهده دارند.
حمایت استاندار از اجرای یک طرح پر ریسک اما ضروری
استاندار کهگیلویه و بویراحمد هم در گفت و گو با خبرنگار مهر انتخا